İlandaki rakam, ödeyeceğin rakam değildir.
Karadut Sokağı’ndan ayrılış · Deniz 20 yaşında
Deniz üniversite için başka bir şehre taşınıyordu. İlanlara aylarca baktı ve sonunda birini buldu: iki oda, okula yürüme mesafesi, 15.000 lira. Bütçesini yaptı, yetiyordu. Rahatladı.
Emlakçının ofisinde rakamlar çoğalmaya başladı. Depozito bir kira. Komisyon bir kira. İlk kira peşin. Deniz hesap makinesini çıkardı ve ekrana baktı: 45.000 lira. Daha hiçbir eşya almamıştı.
Sonra ev geldi. Aidat vardı — ilanda yazmıyordu. Doğalgaz açtırma bedeli vardı. İnternet bağlatma vardı. Bir sürgü kırıktı, tamiri kiracıya aitti.
İlk ayın sonunda Toprak’la oturup hesabı çıkardılar. Kira 15.000’di ama evde oturmanın aylık maliyeti 19.500 liraydı. Deniz’in net geliriyse 39.000.
"Gelirimin tam yarısı," dedi Deniz, sesi biraz boğuk.
O hafta sonu memlekete gitti. Nesrin Teyze bakkalın önünde onu görünce güldü: "Ev tuttun demek. Ee, ilandaki fiyata mı inandın?" Deniz cevap vermedi. Teyze başını salladı: "Herkes bir kez inanır evladım. Marifet, ikinci kez inanmamakta."
Kira giderinin net gelire oranına konut yükü denir. Yaygın olarak kullanılan pratik eşik: konut gideri net gelirin %30’unu aşmasın. Aşarsa; birikim, acil fon ve sosyal hayat sırayla kısılır.
Bu bir doğa kanunu değil, bir uyarı çizgisidir. Büyük şehirlerde aşılması normal karşılanır — ama aşıldığında bunun bilinerek ve geçici olarak yapılması gerekir.
Aynı soru her ülkede sorulur: ortalama bir genç, ortalama bir daireye gelirinin ne kadarını veriyor? Aşağıdaki tablo tek kişilik daire ve tek kişilik net gelir üzerinden yaklaşık bir fikir verir. Mutlak tutarlar değil, orana bak — oran ülkeler arasında gerçekten karşılaştırılabilir olan şeydir.
| Şehir | Net gelir (yaklaşık) | Merkezde 1+1 kira | Kira / gelir | Ne anlama geliyor? |
|---|---|---|---|---|
| 🇹🇷İstanbul | ~40.000 TL | ~25.000 TL | ~%60 | Gelirin yarısından fazlası konuta; ev arkadaşlığı neredeyse zorunlu. |
| 🇹🇷Eskişehir | ~32.000 TL | ~12.000 TL | ~%38 | Küçük şehir avantajı: aynı gelirle çok daha rahat. |
| 🇩🇪Berlin | ~2.600 € | ~1.100 € | ~%42 | Yüksek gelir ama yüksek kira; oran yine de İstanbul’un altında. |
| 🇵🇱Varşova | ~1.500 € | ~800 € | ~%53 | Yükselen şehirlerde kira gelirden hızlı artıyor. |
| 🇬🇧Londra | ~2.900 £ | ~1.900 £ | ~%65 | Dünyanın en zorlu oranlarından; ev paylaşımı standart. |
| 🇵🇹Lizbon | ~1.300 € | ~1.000 € | ~%77 | Turizm ve yabancı talebi yerel geliri ezmiş durumda. |
Aidat, fatura ve bakım da eve dahildir.
Depozito + komisyon + peşin kira ≈ 3 kira.
Aşarsan ilk kurban birikim ve acil fon olur.
Her seçenek için karar ver. İpucu: yükü azaltan şey ya gideri düşürür ya geliri artırır.
Konut giderinin net gelire bölümü. Karşılaştırma yapmanın en dürüst yolu budur; mutlak kira tutarı şehirler arasında hiçbir şey ifade etmez.
Depozito, emlakçı komisyonu ve peşin kiranın toplamı. Genellikle 3 kira civarındadır ve taşınma kararının en çok atlanan kalemidir.
Gider değil, emanettir. Çıkarken evi teslim aldığın hâlde bırakırsan geri alırsın. Giriş ve çıkışta fotoğraf çekmek, bu parayı korumanın en ucuz yoludur.
Bir şeyin fiyatı değil, sahip olmanın toplam maliyeti önemlidir. Ev için: kira + aidat + fatura + ulaşım. Araba için: fiyat + sigorta + yakıt + bakım. Bu bakış, hayat boyu işine yarayacak.
Pratik kural: bir eve bakarken üç rakam yaz — aylık toplam, giriş nakdi, gelire oranı. Bu üçü tamam değilse ev "uygun" değildir, sadece "ucuz görünüyor"dur.
Net gelirin 30.000 TL, kiran 12.000 TL. Kira, gelirinin yüzde kaçı?
Deniz’in evi: kira 15.000 TL, aidat 1.500 TL, faturalar 3.000 TL, net gelir 39.000 TL. Sırayla hesapla.
aKira 15.000 TL, aidat 1.500 TL, faturalar 3.000 TL. Aylık toplam konut gideri kaç TL?
bNet gelirin 39.000 TL. Konut gideri gelirinin yüzde kaçı?
cTaşınırken depozito (1 kira) + peşin ilk kira + komisyon (1 kira) ödeyeceksin. Eve girmek için gereken nakit kaç TL?
"Kur, enflasyon ve yurt dışı" — 2.400 € mi, 60.000 TL mi? Cevap göründüğü kadar kolay değil.