Para harcamadan önce dedektif gibi düşünmeyi öğrenelim.
Karadut Sokağı · bir okul dönüşü
Deniz’in boya seti bitmişti. Okul dönüşü ilk gördüğü kırtasiyeye girdi, rafta setini buldu, fiyatına baktı ve tam kasaya yöneliyordu ki Elif kolundan tuttu.
"Bir dakika," dedi Elif. "Karşıdakine de bakalım." Deniz itiraz etti; aynı setti, ne fark edecekti ki?
Karşı dükkânda aynı set vardı. Aynı marka, aynı kutu, aynı renkler. Ve fiyatı belirgin biçimde düşüktü. Deniz kutuyu elinde çevirdi, bir hile arar gibi baktı. Hile yoktu.
Aradaki farkla Elif’e de bir kalem aldı. Bakkala uğradıklarında Nesrin Teyze durumu duydu ve güldü: "Aferin. Ama asıl soruyu sormayı unutma." "Hangi soru?" "Bu boya setine gerçekten ihtiyacın var mıydı, yoksa canın mı çekti?"
Deniz düşündü. Bu sefer cevabı rahattı: eskisi gerçekten bitmişti. Ama sorunun kendisi aklında kaldı — ucuza almak, doğru almak demek değildi.
Kumbaranı doldurdun, kavanozlara ayırdın. Şimdi harcama sırası! Ama dur — akıllı alışverişçiler bir şeyi almadan önce durur ve düşünür. Aynı oyuncak bir dükkanda daha ucuz olabilir. Ya da… aslında hiç gerekli olmayabilir!
Bir şey almadan önce kendine 3 soru sor. "Başlat"a bas 👇
Almadan önce fiyatlara bak. Aynı şey daha ucuz olabilir!
"Gerçekten lazım mı, yoksa canım mı çekti?" diye sor.
Çoğu zaman ertesi gün o kadar da istemediğini fark edersin.
Her durum için seç: akıllı alışveriş mi, acele mi?
% işareti “her 100’de” demektir. %25 indirim = her 100 TL’nin 25 TL’si düşer. 100’ün içinde 4 tane 25 olduğu için, %25 aslında fiyatın dörtte biri demektir.
Örnek: 80 TL’lik oyuncak → 80 ÷ 4 = 20 TL indirim → ödeyeceğin fiyat 80 − 20 = 60 TL.
Bir şeyin bedeli sadece etiketteki fiyat değildir. Oraya gitmek için yol parası verdiysen o da fiyata eklenir. Bu yüzden “ucuz” derken etikete değil, toplam maliyete bakmak gerekir.
Paranı bir şeye verirsen, aynı parayla alabileceğin başka bir şeyden vazgeçmiş olursun. Vazgeçtiğin o şey, o alışverişin fırsat maliyetidir.
Örnek: 100 TL’n var. 60 TL’ye oyuncağı alırsan geriye 40 TL kalır — 50 TL’lik kitabı artık alamazsın. Oyuncağın görünmeyen bedeli: o kitap.
Bir kalem A dükkanında 12 TL, B dükkanında 8 TL. B'den alırsan cebinde kaç TL fazla kalır?
Cebinde 100 TL var. Beğendiğin oyuncak 80 TL ve bugün %25 indirimli. Sırayla çöz — her adımın cevabı bir sonrakinde lazım olacak.
aİndirim kaç TL?
bOyuncağın indirimli fiyatı kaç TL?
cOyuncağı alırsan, 50 TL’lik kitabı da almak için kaç TL eksiğin olur? (Oyuncağın görünmeyen bedeli, kitaptan vazgeçmek: fırsat maliyeti.)
"Basit bütçe" — kaç para geliyor, kaç para gidiyor? Kendi mini bütçeni yapmayı öğreneceğiz.