Neden erken başlayan, çok biriktireni geçer?
Karadut Sokağı · üçüncü hikâye
Nesrin Teyze’nin bakkalında bir kavanoz vardır; üzerinde "sabır" yazar. İçine para atanı görmemiştir kimse, ama hikâyesini herkes bilir.
Deniz ile Toprak bir yaz günü iddiaya girdiler. İkisi de her ay yüz lira biriktirecekti. Ama Deniz parasını kutusunda saklayacak, Toprak ise büyüyen bir hesaba koyacaktı.
"Aynı parayı koyuyoruz," dedi Deniz, "aynı şey olacak." Toprak omuz silkti. "Bir yıl sonra bakarız."
Bir yıl sonra fark küçüktü; Deniz kazanmış gibi bile göründü, çünkü hiç uğraşmamıştı. İki yıl sonra fark hâlâ ufaktı. Üç yıl… dört yıl…
Beşinci yılın sonunda oturup hesapladılar. İkisi de tam olarak altı bin lira biriktirmişti. Deniz’in kutusunda altı bin lira vardı. Toprak’ın hesabında ise çok daha fazlası. Aradaki farkı Toprak koymamıştı — zaman koymuştu.
Nesrin Teyze kavanozu gösterdi: "Bunun içine para koymazsın," dedi. "Sabır koyarsın. Ve o kavanoz, sen uyurken bile çalışır."
Yamaçtan aşağı yuvarlanan bir kartopunu düşün. Başta küçüktür, yavaş büyür. Ama büyüdükçe daha çok kar toplar, daha çok kar topladıkça daha hızlı büyür.
Para da böyledir. İlk yıl kazandığın faiz, ikinci yıl senin adına çalışmaya başlar. Buna bileşik büyüme denir.
Erken başlayan az parayla çok yol alır.
Getirinin getirisi işlemeye başlar.
İlk yıllarda sıkıcıdır. Bırakan, tam da burada bırakır.
Her durumda bileşik büyümenin işleyip işlemediğine karar ver.
Kazancın da kazanç getirmesi. İkinci yılın getirisi, ilk yılın getirisi dahil tutar üzerinden hesaplanır. Bu yüzden büyüme düz değil, hızlanan bir çizgidir.
Bugünkü 100 lira, bir yıl sonraki 100 liradan daha değerlidir — çünkü bugünkü para bir yıl boyunca çalışabilir. Bu yüzden "sonra biriktiririm" pahalı bir cümledir.
10 yıl erken başlayan biri, iki katı para biriktiren ama geç başlayan birini geçebilir. Yarışı kazanan çoğu zaman çok koyan değil, erken koyandır.
Not: Buradaki oranlar örnektir; gerçek getiriler değişir ve garanti değildir. Amacımız kuralı anlamak, bir yatırım önermek değil.
1.000 TL’yi yıllık %20 getiriyle 1 yıl beklettin. Kaç TL olur?
1.000 TL, yıllık %20 getiri. Bileşik büyümeyi adım adım görelim.
a1.000 TL, yıllık %20. 1. yılın sonunda toplam kaç TL?
b2. yılın sonunda toplam kaç TL olur? (2. yıl getiri 1.200 üzerinden işler.)
cGetiri her yıl sadece anapara üzerinden işleseydi 2 yılda 1.400 TL olurdu. Bileşik büyümenin farkı kaç TL?
"Gerçek bütçe ve acil durum fonu" — plan güzeldir, ama hayat plana uymazsa?